Verbinden van Duurzame Steden slaat bruggen tussen wetenschap en praktijk

14 februari 2011

'Er zijn weinig thema's belangrijker voor ons land dan het thema Verbinden van Duurzame Steden.' Met die woorden van secretaris-generaal Chris Buijink van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) werd vrijdag 4 februari in Den Haag het NWO-thema Verbinden van Duurzame Steden gelanceerd.

Buijink onderstreepte in zijn voordracht het belang van onderzoek naar vraagstukken op het gebied van de bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid van steden. 'De uitdagingen zijn levensgroot. Niet alleen inhoudelijk maar ook organisatorisch en institutioneel.' Volgens de secretaris-generaal is het samenwerkingsverband Verbinden van Duurzame Steden 'het juiste platform om bruikbare oplossingen te vinden voor fundamentele vragen'.
In de koepel Verbinden van Duurzame Steden werkt NWO samen met NICIS, het kennisinstituut van en voor de steden, verschillende ministeries en andere externe partners. Buijnink vindt dat het koepelthema op deze manier 'een voortrekkersrol' vervult. 'Er worden bruggen geslagen tussen onderzoekers en gebruikers van onderzoek. Daardoor is de afgelopen jaren veel vooruitgang geboekt. Het is nu zaak door te pakken en alle zeilen bij te zetten om  onderzoek nóg productiever te maken voor toepassingen in de praktijk en beleid', aldus de secretaris generaal, die ook lid is van de Raad van Toezicht van Verbinden van Duurzame Steden. 'Er is geen tijd te verliezen.'
De secretaris-generaal noemde het 'nuttig en aanbevelenswaardig' om het bedrijfsleven meer te betrekken bij het onderzoek. ‘Bedrijven hebben niet alleen kennis. Ze voelen ook de druk van congestie, ruimtedruk, leefbaarheidsproblemen en bedenken daar ook oplossingen voor.’ Steeds meer doen ondernemers dat op een duurzame manier, zei Buijink. 'Dat is essentieel voor hun reputatie en aantrekkingskracht als werkgever. Essentieel voor een efficiënt gebruik van schaarsere, dus duurdere grondstoffen. Essentieel voor de groei en winstgevendheid van ondernemingen.'
Hij stelde de aanwezigen de retorische vraag waarom we de energie, motivatie en competenties van ondernemers en hun werknemers niet meer benutten. 'Juist in de omzetting van onderzoek en kennis naar nieuwe concepten, knowhow en toepasbare oplossingen.'

Dagvoorzitter Wim Hafkamp bedankt secretaris-generaal Chris Buijink van EL&I en secretaris-generaal Siebe Riedstra van I&M voor hun presentaties

Slim

Ook Siebe Riedstra, secretaris-generaal van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, zei tijdens de bijeenkomst in vergadercentrum 7AM veel te verwachten van de gebundelde krachten in de koepel Verbinden van Duurzame Steden. 'Door het slim te organiseren kunnen we snel de juiste kennis beschikbaar hebben. De maatschappelijke actualiteit vraagt hierom, vooral op het gebied van water ligt er een hele grote opgave.'
Riedstra bekende in het verleden nog wel eens de verzuchting te hebben geuit: zijn we niet veel meer bezig met het maken van onderzoeksprogramma’s dan met het uitvoeren ervan? Hij was ook in de aanloop naar het tot stand komen van Verbinden van Duurzame Steden even bevreesd dat dit zou gebeuren. 'Maar gelukkig,' zo zei hij 'blijkt vandaag dat dit niet het geval is.'
Riedstra wees erop dat er in de afgelopen jaren al veel bruikbare kennis ontwikkeld is, zowel in Nederland als daarbuiten. Hij riep de aanwezigen op deze expertise te benutten. 'Waarom iets zelf ontwikkelen als het elders al ontdekt is? Laten we vooral 'slim jatten' en onze tijd en energie steken in vraagstukken die nog niet beantwoord zijn.'
Hugo Priemus, emeritus hoogleraar Systeeminnovatie Ruimtelijke Ontwikkeling aan de TU Delft, stelde Riedstra de vraag of hij dan ook bereid is onderzoeksresultaten in zijn beleid te betrekken die hem en zijn ambtenaren misschien minder goed uitkomen. Bijvoorbeeld omdat wetenschappelijke uitkomsten laten zien dat hij door zijn ministerie genomen maatregelen moet intrekken. Riedstra: 'We hebben lang het beeld opgeroepen dat we sommige ons onwelgevallige onderzoeken links lieten liggen. We hebben de kritiek hierop ter harte genomen en ik kan zonder twijfel zeggen dat dit nu niet meer gebeurt. We nemen ook publicaties die ons niet goed uitkomen, altijd mee.'
De secretaris-generaal van I&M tekende hierbij aan dat zijn ambtenaren de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek niet altijd meteen kunnen toepassen. Dit bracht hoogleraar bestuurskunde van de Erasmus Universiteit Geert Teisman tot de vraag hoe de secretarissen-generaal gaan voorkomen dat onderzoeksresultaten uiteindelijk toch bij de ambtenaren in de la verdwijnen. 'Wat is uw slimme visie daarop?', vroeg Teisman.
Volgens beide secretarissen-generaal belooft de grote bereidheid om samen te werken in de koepel Verbinden van Duurzame Steden veel goeds. 'Ik ben er optimistisch over dat beleid en praktijk en wetenschap elkaar vinden.'

Secretaris-generaal van Infrastructuur en Milieu Siebe Riedstra

Salami

Urban Regions in the Delta (URD) is een van de onderzoeksprogramma's van het thema van Verbinden van Duurzame Steden. Pieter Hooimeijer, hoogleraar Sociale Geografie en Demografie van de Universiteit Utrecht, presenteerde dit nieuwe programma tijdens de bijeenkomst. URD ontwikkelt kennis voor de duurzame gebiedsontwikkeling van stedelijke netwerken in Nederland. Het onderzoek gaat over vraagstukken op het terrein van water, mobiliteit en leefbaarheid en richt zich ook op bestuur en informatiesystemen.
Hooimeijer maakte in zijn presentatie aan de hand van een grote salamiworst inzichtelijk dat er minder geld voor het programma beschikbaar is dan aanvankelijk gedacht. ‘Er werd ons een grote worst voorgehouden, we krijgen uiteindelijk een paar cocktailblokjes voor bij de borrel.’ Maar met de 5 miljoen die het ministerie van I&M uit de FES-gelden voor het programma beschikbaar stelt, kunnen in twee rondes mooie onderzoeksprojecten worden gefinancierd.
Voor de eerste ronde worden twee concrete casussen uit de praktijk als aangrijpingspunt voor integrale gebiedsontwikkeling genomen. De integratie zal in de praktijk op provinciaal en gemeentelijk niveau plaatsvinden, legde Hooimeijer uit. In de ene casus ligt de nadruk meer  op water, in de andere meer op infrastructuur. 'Maar we willen nadrukkelijk in beide casussen tot gebiedsontwikkeling komen waar ruimte, water, mobiliteit en andere functies worden geïntegreerd', aldus Hooimeijer.
Voor elke casus zijn een inhoudelijk project en twee ondersteunende projecten op het gebied van Geo-Informatie en Decision Support (GIDS)  en Governance geselecteerd. De casussen zijn de zuidvleugel van de zuidwestelijke Delta: Rijnmond/Zeeland/Antwerpen en de regio Arnhem-Nijmegen.

Pieter Hooimeijer, hoogleraar Sociale Geografie en Demografie van de Universiteit Utrecht, presenteert het nieuwe onderzoeksprogramma Urban Regions in the Delta

Strategisch

'Stedelijke uitdagingen onder ogen zien, Europese oplossingen bedenken.' Met die woorden vatte Peter Nijkamp, hoogleraar Stedelijke economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, samen wat de ambitie is van het Joint Programming Initiative (JPI) Urban Europe. Dit JPI valt ook onder de koepel Verbinden van Duurzame Steden en wil steden in Europa op duurzame wijze leefbaar en bereikbaar houden . Door gezamenlijk programma's te ontwikkelen als het JPI Urban Europe kunnen de lidstaten op geld rekenen van de EU. 'We gaan samen tot een strategische onderzoeksagenda komen',  zei Nijkamp.
De bijeenkomst werd afgesloten met een Carrefour, brainstormsessies tussen onderzoekers en gebruikers over toekomstige onderzoeksvragen. De aanwezigen verdeelden zich over vier groepen: Urban Regions in the Delta,  Internationaal vergelijkend onderzoek Delta’s, Onderzoekssamenwerking in Europa: JPI Urban Europe en Duurzame Bereikbaarheid Stedelijke Regio's, het vervolg op het onderzoeksprogramma Duurzame Bereikbaarheid van de Randstad (DBR) dat ook onder de koepel Verbinden van Duurzame Steden valt. Deelnemers noemden de discussies na afloop 'inspirerend en nuttig'. Volgens dagvoorzitter Wim Hafkamp 'vlogen de stukken er vanaf', zo intensief gingen wetenschappers en de mensen van praktijk en beleid met elkaar in gesprek.

Verbinden van Duurzame Steden is een van de zes NWO thema's voor de strategieperiode 2011-2014.  Het thema heeft veel raakvlakken met het door het kabinet vastgestelde economische topgebied Logistiek.
De bijeenkomst van vrijdag 4 februari werd georganiseerd door NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen, trekker van dit thema, in samenwerking met NICIS. De gebieden Aard- en Levenswetenschappen (ALW), Exacte Wetenschappen (EW), STW en WOTRO doen ook mee in het thema Verbinden van Duurzame Steden.

Levendige discussies tijdens de Carrefour, brainstormsessies tussen onderzoekers en gebruikers