Daders en slachtoffers bouwen Mozambique samen op
29 mei 2007
Mozambikanen die elkaar jarenlang bestreden in een bloedige burgeroorlog, verwerken hun trauma’s op geheel eigen wijze door sámen hun land op te bouwen. Die hoopgevende conclusie trekt psycholoog en medisch antropoloog Victor Igreja naar aanleiding van zijn onderzoek naar het herstel van het sociale leven in Mozambique. Igreja promoveert op 5 juni aan de Universiteit van Leiden.
De miserabele situatie en de noodzaak tot samenwerking na de burgeroorlog blijkt een goede voedingsbodem voor verzoening tussen voormalige aartsvijanden in Mozambique. Toen deze burgeroorlog in 1992 tot een einde kwam, lag het land in puin. Veel daders en slachtoffers kwamen bij elkaar in dorpen te wonen, maar de gevreesde voortzetting van geweld bleef uit.
De Mozambikanen die de strijd overleefden realiseren zich dat ze voor de wederopbouw op elkaar aangewezen zijn. De voormalig vijandige Mozambikanen blijken actief samenwerkingen aan te gaan om hun oorlogstrauma’s te doen vergeten.
 |
Mozambiquanen verwerken oorlogstrauma’s vaak met behulp van gebedsgenezers. Deze jonge vrouw was bezeten door een zogeheten Gamba, een oorlogsgeest. (foto vrij te gebruiken met bronvermelding: B. Dias-Lambranca) |
Rechtssystemen
Opmerkelijk is ook dat de traditionele,
lokale rechtssystemen in Mozambique goed blijken te functioneren bij het
oplossen van conflicten uit de oorlog. Tot nu toe ging men ervan uit dat dit
alleen effectief kan gebeuren als een nationale of internationale autoriteit
deze taak op zich neemt. Zo´n autoriteit kent Mozambique niet.
Genezers
In de Mozambikaanse cultuur bestaat er tussen
mensen onderling niet zoiets als wroeging. Mozambikanen geloven dat onschuldig
gedode mannen zich wreken door bezit te nemen van jonge vrouwen. Dat levert de
vrouw symptomen op die wij post-traumatisch stress syndroom noemen. Genezers
spelen een grote rol bij de verwerking van deze trauma’s. Dit doen zij door de
geesten, zogeheten Magamba, op rituele wijze te verdrijven.
Burgeroorlog
De Mozambikaanse burgeroorlog begon in
1977, twee jaar na de Anjerrevolutie waarin het land zich met communistische
steun had losgemaakt van Portugal. De toenmalige machthebbers van het
bevrijdingsfront Front for Liberation of Mozambique (Frelimo) werden toen
aangevallen door de conservatieve Mozambique Resistance Movement (Renamo). Deze
partij kreeg steun van de apartheidsregimes van Zuid-Afrika en Rhodesia en
indirect van de Verenigde Staten. Pas in 1992 werd de vrede getekend, nadat
bijna een miljoen mensen waren gedood, 1,7 miljoen gevlucht naar het buitenland
en nog eens zeven miljoen op de vlucht geslagen binnen Mozambique.
Mozambique heeft het laagste inkomen ter wereld per hoofd van de bevolking ($1389 in 2005) maar het land is aan een grote inhaalslag bezig.
Financier
Het onderzoek van Igreja werd betaald door
het
NWO-onderdeel WOTRO Science for Global Development. WOTRO richt zich op het
financieren van vernieuwend wetenschappelijk onderzoek naar
ontwikkelingsvraagstukken, in het bijzonder duurzame ontwikkeling en
armoedebestrijding. Daarbij wil WOTRO de samenwerking met de Nederlandse
overheid, ontwikkelingsorganisaties en internationale onderzoeksinstellingen
versterken. WOTRO wordt voor een belangrijk deel medegefinancierd door het
Ministerie van Buitenlandse Zaken.
CV
Victor Igreja werd geboren in Chimoio, Mozambique. Hij volgde een masteropleiding medische antropologie in Amsterdam, waarna hij
in
2002 een promotiebaan kreeg in Leiden. Momenteel werkt Igreja aan het
Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences
in Wassenaar.
..............................
Noot voor de redactie, niet voor publicatie
Nadere informatie bij:
- Drs. V.M.F. Igreja (Universiteit Leiden)
- t.: +31 (0)6 152 101 42, vigreja@yahoo.com
- promotiedatum: 5 juni
- promotor: prof. dr. J.M. Richters
