Recalcitrante zaden worden tolerant

31 oktober 2006

NWO-onderzoeker Oblé Neya heeft technieken ontwikkeld om de levensduur van gedroogde, tropische boomzaden te verlengen. Dat is goed nieuws voor de herbebossing in de Sahellanden. Ook zijn volgens Neya deze zaden beter bestand tegen uitdroging dan wordt gedacht. De bioloog promoveert op 15 november aan Wageningen Universiteit en Researchcentrum.

Recalcitrante zaden worden ze genoemd; zaden die niet of slecht ontkiemen nadat ze zijn gedroogd en/of bewaard. Ze komen veel voor in de tropen en zijn vaak ook gevoelig voor kou. Aangenomen wordt dat deze zaden uitdroging slecht verdragen. Oblé Neya, die met moderne, fysische technieken de levensvatbaarheid van vier verschillende boomzaden uit zijn moederland Burkina Faso testte, ontdekte dat er diverse redenen bestaan voor hun matige kiemgedrag.

Dorpsapotheek

Zo zijn gedroogde zaden van de Neemboom (vanwege zijn grote heilzame kracht ook wel 'dorpsapotheek' genoemd) prima houdbaar maar gevoelig voor lage temperaturen als ze in contact komen met water. Hoe langer ze droog worden bewaard, hoe gevoeliger ze worden voor herbevochtiging. Maar volgens Neya zijn de negatieve effecten van snelle wateropname kleiner wanneer rehydratatie plaatsvindt bij een temperatuur tussen 25 en 35 graden Celsius. De zaden kunnen dan goed ontkiemen zolang niet meer dan 30 procent van hun buitenste cellen schade heeft opgelopen tijdens de herbevochtiging.

Bij zaad van de Maroelaboom en de Sagbaboom, vruchtbomen waarvan allerlei nuttige producten worden gemaakt, heeft de slechte kieming andere oorzaken. Hier blokkeert kiemrust de ontkieming, ook na hydratatie. Volgens Neya is dat probleem op te lossen door de zaadhuid te openen vóór hydratatie of door te wachten tot de kiemkracht vanzelf toeneemt. Alle onderzochte zaadsoorten blijken uitdroging goed te verdragen en kunnen gemakkelijk enkele jaren overleven, vooral bij diepvriestemperaturen.

Zaadveroudering

Bij het temperatuurstraject tussen nul en tien graden verloopt de veroudering van zaden echter buitengewoon snel. Neya pleit daarom voor gedetailleerd onderzoek naar de specifieke voorwaarden voor het behoud van levensvatbaarheid van tropische boomzaden, vooral omdat ze uitdroging beter verdragen dan altijd werd gedacht. Drogen is bij uitstek de methode om de levensduur van zaden te verlengen. Een voorraad levensvatbare boomzaden is van groot belang in de strijd tegen ontbossing in de Sahel en voor het behoud van genetische bronnen.

Neya's onderzoek was onderdeel van het programma 'Conservering van boomzaden in tropische droogtegebieden' (Nederland en Burkina Faso) van de NWO-Stichting voor Wetenschappelijk Onderzoek van de Tropen en Ontwikkelingslanden (WOTRO)´.

..............................

Meer informatie bij:

  • Drs. Oblé Neya (Wageningen Universiteit en Researchcentrum)
  • t: +226 50 358013, neyaoble@hotmail.com  
  • promotie 15 november
  • Promotor prof. dr. L.H.W. van der Plas (WUR), copromotor dr. F.A. Hoekstra (WUR)